Je hebt een vragenlijst over je mentale gezondheid ingevuld, maar de uitkomst voelt niet als een antwoord. Of een vriendin vertelt dat ze de PHQ-9 heeft gedaan en ‘lichte depressieve klachten’ scoort, terwijl jij dezelfde klachten herkent maar via de WHO-5 uitkwam op een ‘acceptabele’ welzijnsscore. Hoe kan dat als jullie situaties zo op elkaar lijken? Het verschil zit niet in hoe jullie je voelen, maar in wat de vragenlijst precies meet. De PHQ-9 en de WHO-5 zijn allebei veelgebruikte instrumenten, maar ze stellen andere vragen en leveren daardoor andere inzichten op. Wij van Vrouwenhub.nl zetten de twee naast elkaar, zodat je beter begrijpt welke aansluit bij jouw situatie en wat je vervolgens met de score doet.
Twee lijsten, één doel, maar een wereld van verschil
De kern is eigenlijk simpel. De PHQ-9 meet de ernst van depressieve symptomen. De WHO-5 meet positief welbevinden. Dat klinkt als een nuance, maar het verandert alles. De PHQ-9 vraagt wat er níet goed gaat in de afgelopen twee weken. De WHO-5 vraagt juist hoe vaak je je goed, rustig en energiek hebt gevoeld. Je kunt op beide lijsten een middelmatige score halen en toch een totaal ander beeld van jezelf krijgen, afhankelijk van welke lens je gebruikt.
De PHQ-9: voor wie is deze lijst bedoeld?
De PHQ-9 (Patient Health Questionnaire) is ontwikkeld voor gebruik in de huisartsenpraktijk en klinische settings. De lijst telt negen vragen, elk gebaseerd op de officiële diagnostische criteria voor een depressieve stoornis. Je beantwoordt vragen over dingen als slaapproblemen, vermoeidheid, concentratieproblemen, een somber gevoel en, in de laatste vraag, gedachten over jezelf beschadigen of beter af zijn zonder jezelf.
Die negende vraag schrikt mensen soms af. Toch is het juist een van de redenen waarom de PHQ-9 zo waardevol is in een medische context: het helpt een huisarts of psycholoog snel inschatten of er sprake is van suïcidale gedachten en hoe dringend opvolging nodig is. De lijst is niet bedoeld als dagelijks zelfcontrole-instrument, maar als een gestructureerde manier om klachten in kaart te brengen.
De WHO-5: voor wie is deze lijst bedoeld?
De WHO-5 Wellbeing Index is een kortere lijst met vijf stellingen, opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie. De stellingen gaan over positieve ervaringen: heb je je vrolijk gevoeld, rustig en ontspannen, actief en fris, zijn je dagen gevuld met dingen die je interesseren? Je scoort elke stelling van 0 (nooit) tot 5 (altijd).
Deze lijst wordt veel gebruikt in niet-klinische omgevingen: bij bedrijfsgezondheidszorg, populatieonderzoek en screeningsprogramma’s bij de huisarts waarbij nog geen vermoeden bestaat van depressie. Hij is laagdrempeliger en minder confronterend, waardoor hij goed werkt als een eerste check op je algehele welbevinden.
Welke lijst past bij jouw situatie?
Dit is waar het praktisch wordt. Wij van Vrouwenhub.nl raden aan om per situatie een bewuste keuze te maken in plaats van de eerste lijst te pakken die je tegenkomt.
- Je herkent je in meerdere depressiesymptomen en wilt weten hoe ernstig dat is. Kies de PHQ-9. Hij is specifiek gemaakt voor dit doel en geeft je de meest relevante informatie om te delen met een arts.
- Je wilt bijhouden of een nieuwe routine, meer bewegen of beter slapen je humeur beïnvloedt. Kies de WHO-5. Hij is geschikt als herhaalmeting en minder zwaar om in te vullen.
- Je werkgever of bedrijfsarts vraagt een welzijnscheck in te vullen. Grote kans dat ze de WHO-5 bedoelen. Die is hiervoor ontworpen.
- Je hebt al een diagnose of behandeling en je wilt je voortgang bijhouden samen met je behandelaar. De PHQ-9 is hiervoor de standaard in de Nederlandse GGZ en huisartsenpraktijk.
- Je voelt je al een tijdje niet goed maar kunt het moeilijk omschrijven. Begin met de WHO-5 als verkennende stap. Valt de score laag uit, neem dan de PHQ-9 erbij of ga direct naar de huisarts.
Scores lezen zonder te dramatiseren
Beide lijsten hebben officiële drempelwaarden. Het helpt om die te kennen, maar ook om te begrijpen wat ze niet zeggen.
| Lijst | Scorebereik | Drempelwaarde voor opvolging | Wat het betekent |
|---|---|---|---|
| PHQ-9 | 0 tot 27 | Vanaf 10 (matig) | 5 tot 9 mild, 10 tot 14 matig, 15 tot 19 matig-ernstig, 20 en hoger ernstig |
| WHO-5 | 0 tot 25 (of omgerekend 0 tot 100) | Onder 13 (of onder 52 op schaal van 100) | Een lage score wijst op verminderd welbevinden en is een reden om verder te onderzoeken |
Belangrijk: een positieve screening op de PHQ-9 is geen diagnose. Het is een signaal dat verdere aandacht zinvol is. Een lage WHO-5-score betekent niet dat je ziek bent, maar dat jouw welzijn op dit moment aandacht verdient.
De grijze zone: wanneer de lijsten tegenstrijdig lijken
Soms scoort iemand ‘mild’ op de PHQ-9 (een score van 6 of 7) maar valt de WHO-5 tegelijk laag uit. Dat lijkt tegenstrijdig, maar is dat niet. De PHQ-9 heeft dan misschien niet genoeg depressieve symptomen gevonden om alarm te slaan, terwijl de WHO-5 laat zien dat er weinig positieve energie of plezier is. Die combinatie, weinig problemen maar ook weinig goed gevoel, is een serieus signaal. Wij noemen dit weleens de stille uitputting: je functioneert, maar je leeft niet echt. Neem dit serieus en bespreek het met je huisarts of een vertrouwd iemand.
Van score naar actie
Een score heeft alleen waarde als je er iets mee doet. Hier zijn vier richtingen.
Stap 1. Je score geeft geen reden tot zorg. Dat is goed nieuws, maar geen reden om te stoppen met opletten. Noteer wat je op dit moment goed doet voor je welzijn, zodat je het kunt vasthouden.
Stap 2. De score wijst op milde klachten. Denk aan kleine, concrete veranderingen: regelmatig buiten lopen, een vast slaapschema aanhouden sociale contacten actief opzoeken. Herhaal de lijst over vier tot zes weken en kijk of er beweging in zit.
Stap 3. De score wijst op matige klachten. Plan een afspraak met je huisarts. Neem je ingevulde lijst mee of noteer je score en de datum. Vertel wat je ervaart in je eigen woorden. De score is een hulpmiddel voor het gesprek, geen label.
Stap 4. De score wijst op ernstige klachten of er zijn gedachten over jezelf iets aandoen. Wacht niet. Bel je huisarts dezelfde dag, ook als het laat is, want er is een spoedlijn. Je kunt ook bellen met de Luisterlijn (088 0767 000, dag en nacht bereikbaar) of in een crisis rechtstreeks naar de spoedeisende hulp gaan.
Wat je de huisarts vertelt
Neem je score mee, maar introduceer hem als context, niet als conclusie. Zeg bijvoorbeeld: “Ik heb thuis de PHQ-9 ingevuld en scoorde 12, dat leek me een reden om dit gesprek te plannen.” Zo gebruik je de lijst als opening, niet als diagnose. Je huisarts zal altijd een eigen beoordeling maken en doorvragen.
Wat deze lijsten niet meten
Zowel de PHQ-9 als de WHO-5 zijn beperkt. Ze meten geen angststoornissen, burn-out, ADHD, hormonale schommelingen of de impact van ingrijpende levensgebeurtenissen. Ze meten ook geen context: of je net een scheiding achter de rug hebt, in de overgang zit of al maanden overwerkt bent. Een zelftest vervangt nooit een gesprek met een professional, hoe nuttig hij ook kan zijn als eerste oriëntatie.
Wanneer stoppen met zelfmeten
Herhalen kan zinvol zijn, bijvoorbeeld eens in de vier tot zes weken als je een verandering in je leefstijl bijhoudt. Maar als je merkt dat je elke week scoort en je steeds meer bezig bent met de uitkomst in plaats van met jezelf, is dat een signaal om te stoppen. Zelfmeting is een kompas, geen doel op zich.
De keuze voor de PHQ-9 of de WHO-5 hangt af van wat je wilt weten. Zoek je aanwijzingen voor depressieve symptomen, dan is de PHQ-9 specifieker. Wil je een bredere indruk van hoe je je de afgelopen twee weken hebt gevoeld, dan past de WHO-5 beter. Gebruik de uitkomst als aanleiding voor een gesprek met je huisarts of psycholoog, niet als diagnose. Een lage score is geen bewijs dat er niets aan de hand is, en een hoge score is geen eindoordeel. De lijst geeft richting, wat je daarna doet is het enige dat telt.